Bỏ qua đến nội dung

Dấu mốc chiến thắng Phủ Thông năm 1948 - Trận công kiên mở đầu lịch sử quân sự

Trong tiến trình phát triển nghệ thuật tác chiến của Quân đội nhân dân Việt Nam, trận tiến công tạo nên chiến thắng Phủ Thông năm 1948 vào đêm 25 tháng 7 năm 1948 đã đi vào lịch sử như trận công kiên tiêu biểu đầu tiên tiêu diệt gọn một cứ điểm kiên cố do một đại đội lính Âu – Phi tăng cường trấn giữ.

NSSC Thái NguyênĐăng: Cập nhật lần cuối: 16 phút đọc

Dấu tích hố bộc phá lịch sử minh chứng cho sức mạnh chiến thuật công kiên trong chiến thắng Phủ Thông năm 1948

Trên hành trình trưởng thành từ những đội du kích tiến lên tác chiến chính quy của Quân đội nhân dân Việt Nam, chiến thắng Phủ Thông năm 1948 diễn ra đêm 25 tháng 7 năm 1948 tại huyện Bạch Thông giữ vị trí bản lề đặc biệt. Lần đầu tiên trong cuộc kháng chiến chống Pháp, bộ đội chủ lực của ta đã vận dụng thành công chiến thuật công kiên, đột phá tiêu diệt hoàn toàn một đồn binh kiên cố có hệ thống lô cốt và rào thép gai bảo vệ.

Bối cảnh quân sự trước thềm chiến thắng Phủ Thông năm 1948

Để đánh giá đúng tầm vóc đột phá về nghệ thuật quân sự của chiến thắng Phủ Thông năm 1948, cần phân tích yêu cầu chiến lược mới của cuộc kháng chiến sau Chiến dịch Việt Bắc Thu Đông 1947 và cấu trúc phòng ngự đặc biệt của cứ điểm Phủ Thông.

Yêu cầu bức thiết phát triển chiến thuật công kiên

Sau khi bị đánh bại nặng nề trong Chiến dịch Việt Bắc Thu Đông 1947 với đòn kết thúc quyết định tại chiến thắng Đèo Giàng năm 1947, đại bộ phận quân viễn chinh Pháp buộc phải rút khỏi vùng căn cứ địa Việt Bắc nhưng vẫn cố sức duy trì một số cứ điểm đóng chốt dọc tuyến Quốc lộ 3 tại thị xã Bắc Kạn và Ngã ba Phủ Thông. Mục đích của thực dân Pháp là dùng các đồn bốt kiên cố này làm bàn đạp khống chế giao thông giữa Bắc Kạn với Chợ Rã (hồ Ba Bể), Ngân Sơn và uy hiếp trực tiếp sườn phía bắc của Khu di tích ATK Chợ Đồn cũng như trung tâm đầu não Khu di tích ATK Định Hóa.

Bước sang năm 1948, tại đại bản doanh Định Hóa, Trung ương Đảng, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Bộ Tổng Tư lệnh do Đại tướng Võ Nguyên Giáp đứng đầu đã chỉ rõ muốn đẩy mạnh vận động chiến và giải phóng đất đai thì bộ đội chủ lực không thể chỉ dừng lại ở chiến thuật phục kích trên đường giao thông, mà bắt buộc phải học tập và làm chủ chiến thuật công kiên (tiến công tiêu diệt quân địch phòng ngự trong công sự kiên cố). Trước đó, vào tháng 3 năm 1948, một đơn vị của ta từng tập kích đồn Phủ Thông lần thứ nhất nhưng chưa dứt điểm được hoàn toàn do thiếu kinh nghiệm đột phá mở cửa và thiếu hỏa lực trợ chiến.

Cấu trúc phòng ngự kiên cố của đồn Phủ Thông

Tọa lạc trên một quả đồi cao khống chế toàn bộ thung lũng Ngã ba Phủ Thông thuộc huyện Bạch Thông (nơi giao cắt chiến lược giữa Quốc lộ 3 đi Bắc Kạn – Cao Bằng và Tỉnh lộ 258 đi Chợ Rã – Ba Bể), đồn Phủ Thông được thực dân Pháp xây dựng từ thời kỳ thuộc địa và gia cố cực kỳ vững chắc sau tháng 3 năm 1948.

Bốn góc đồn Phủ Thông là bốn lô cốt mẹ xây bằng gạch đá kiên cố cao hai tầng có thể chi viện hỏa lực cho nhau, bên ngoài tường đồn là hệ thống hào giao thông sâu và ba lớp hàng rào dây thép gai bùng nhùng cài dày đặc mìn sát thương cùng pháo sáng. Việc tiêu diệt một pháo đài phòng ngự hoàn chỉnh như vậy đòi hỏi bản lĩnh phi thường để làm nên chiến thắng Phủ Thông năm 1948.

Tượng đài chiến thắng và khuôn viên tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ đã ngã xuống vì độc lập tự do
Tượng đài chiến thắng và khuôn viên tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ đã ngã xuống vì độc lập tự do

Diễn biến đêm công kiên làm nên chiến thắng Phủ Thông năm 1948

Trận tiến công đêm 25 tháng 7 năm 1948 tại đồn Phủ Thông là một kiệt tác về công tác chuẩn bị chiến trường, huấn luyện thực binh trên sa bàn và tinh thần chiến đấu cảm tử của cán bộ, chiến sĩ Tiểu đoàn 11 để giành chiến thắng Phủ Thông năm 1948.

Đắp sa bàn luyện quân và bắn ngắm trực tiếp

Trực tiếp nhận nhiệm vụ tiến công đồn Phủ Thông là Tiểu đoàn 11 (Tiểu đoàn Phủ Thông — đơn vị tiền thân nòng cốt của Trung đoàn 308, Đại đoàn Quân Tiên Phong anh hùng sau này) dưới sự chỉ huy của Trung đoàn trưởng Vũ Yên và Tiểu đoàn trưởng Vũ Lăng (người sau này trở thành Thượng tướng Quân đội nhân dân Việt Nam), dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Tổng Tham mưu trưởng Hoàng Văn Thái.

Các chiến sĩ pháo binh và dân công đã tháo rời từng bộ phận pháo, khiêng vác bí mật qua núi rừng lên đặt trên sườn đồi cao đối diện đồn Phủ Thông ở cự ly chỉ vài trăm mét để thực hành bắn ngắm trực tiếp phá hủy lô cốt địch — một sáng tạo chiến thuật quyết định dẫn tới chiến thắng Phủ Thông năm 1948.

Cuộc đột phá cảm tử diệt gọn đồn binh Pháp

Đúng 18 giờ 30 phút chiều tối ngày 25 tháng 7 năm 1948, khi ánh hoàng hôn vừa tắt trên thung lũng Bạch Thông, khẩu sơn pháo 75mm của bộ đội ta bất ngờ gầm vang, nã những phát đạn chính xác tuyệt đối xuyên thủng lô cốt góc đông nam và làm sập một mảng tường trình của đồn Phủ Thông.

Không một chút nao núng, Tiểu đoàn trưởng Vũ Lăng lập tức điều đội dự bị tiếp sức; các chiến sĩ người sau tiến lên thay người trước, dùng lựu đạn, thủ pháo và lưỡi lê nhảy qua tường đồn đánh giáp lá cà giành giật từng căn nhà, từng đoạn giao thông hào với lính Âu – Phi trong đêm tối. Bộ đội ta hoàn toàn làm chủ cứ điểm, tiêu diệt tại chỗ viên đồn trưởng Pháp cùng hơn 60 lính Âu – Phi, bắt sống toàn bộ số quân địch còn lại (hơn 30 tên) và thu toàn bộ kho vũ khí, hoàn thành vẻ vang chiến thắng Phủ Thông năm 1948.

Thời gian / Niên đạiDiễn biến sự kiện quân sự tại Phủ ThôngĐơn vị & Chỉ huy tham giaÝ nghĩa lịch sử quân sự
Tháng 6 – 7/1948Trinh sát thực địa, đắp mô hình đồn Phủ Thông luyện tập chiến thuật công kiênTiểu đoàn 11 (Tiểu đoàn trưởng Vũ Lăng), Trung đoàn trưởng Vũ YênChuẩn bị bài bản về phương án mở cửa đột phá và hiệp đồng binh chủng bộ – pháo
Ngày 24 – 25/7/1948Tháo rời sơn pháo 75mm khiêng vác lên sườn đồi cao chiếm lĩnh trận địa bí mậtPháo binh Mặt trận Đường số 3 và dân công Bạch ThôngTạo yếu tố bất ngờ tuyệt đối bằng phương pháp bắn ngắm trực tiếp vào lô cốt
18 giờ 30 ngày 25/7/1948Sơn pháo 75mm nổ súng bắn sập lô cốt góc đông nam, bộ binh xung phong mở cửaĐại đội 85, Đại đội 87 thuộc Tiểu đoàn 11Mở toang đột phá khẩu qua ba lớp rào thép gai và tường trình kiên cố
19 giờ – 23 giờ 30 ngày 25/7/1948Đánh giáp lá cà trong lòng đồn, lần lượt tiêu diệt từng cụm lô cốt và hầm ngầmToàn thể cán bộ, chiến sĩ Tiểu đoàn 11Diệt hơn 60 lính Âu – Phi (có viên đồn trưởng), bắt sống hơn 30 tên, thu toàn bộ vũ khí
Tháng 8 năm 1948Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư khen ngợi và tặng danh hiệu vẻ vang cho Tiểu đoàn 11Căn cứ địa Việt Bắc (Thái Nguyên – Bắc Kạn)Đánh dấu sự ra đời chiến thuật công kiên của Quân đội nhân dân Việt Nam
Năm 1996Bộ Văn hóa – Thông tin xếp hạng Di tích lịch sử cấp Quốc gia Đồn Phủ ThôngThị trấn Phủ Thông, huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc KạnBảo tồn chứng tích lịch sử oanh liệt và tri ân các anh hùng liệt sĩ

Khí phách quân dân trong trận chiến thắng Phủ Thông năm 1948

Đằng sau thắng lợi chấn động của chiến thắng Phủ Thông năm 1948 là sự hy sinh anh dũng của hàng chục cán bộ, chiến sĩ ưu tú thuộc Tiểu đoàn 11 và sự đùm bọc tận tình của nhân dân các dân tộc huyện Bạch Thông.

Gương hy sinh oanh liệt tại cửa mở đồn địch

Trận công kiên đồn Phủ Thông đêm 25 tháng 7 năm 1948 là cuộc thử lửa khắc nghiệt nhất về ý chí quyết chiến quyết thắng của người chiến sĩ cách mạng trước hỏa lực dày đặc của lính Lê dương nhà nghề. Để mở thông đột phá khẩu qua ba lớp rào thép gai và bức tường trình cao hơn hai mét cho đại quân xung phong, năm mươi mốt cán bộ, chiến sĩ ưu tú của Tiểu đoàn 11 đã anh dũng ngã xuống ngay trước cửa mở và trong lòng đồn địch.

Máu đào của năm mươi mốt liệt sĩ trong đêm chiến thắng Phủ Thông năm 1948 đã tô thắm truyền thống "Đã ra quân là đánh thắng" của Tiểu đoàn Phủ Thông và Đại đoàn Quân Tiên Phong lịch sử.

Nghĩa tình đồng bào các dân tộc huyện Bạch Thông

Để Tiểu đoàn 11 và các đơn vị Mặt trận Đường số 3 có thể đứng chân bí mật, luyện tập suốt nhiều tuần lễ và giành chiến thắng Phủ Thông năm 1948, đồng bào các dân tộc Tày, Nùng, Dao, Kinh tại các xã Phương Linh, Vi Hương, Quân Bình, Cẩm Giàng (gần Khu di tích lịch sử Nà Tu) thuộc huyện Bạch Thông đã đóng góp sức người, sức của vô cùng to lớn.

Sự gắn bó máu thịt giữa bộ đội chủ lực với nhân dân địa phương trên vùng đất giàu truyền thống văn hóa bản địa — nơi lưu giữ di sản nghề dệt thổ cẩm người Tày Bắc Kạn và thức đặc sản mơ vàng Bắc Kạn — đã tạo nên hậu phương vững chắc cho mọi chiến công trên tuyến Quốc lộ 3.

Tư liệu lịch sử quý giá về vùng đất và con người tỉnh Bắc Kạn những thập niên đầu thế kỷ XX
Tư liệu lịch sử quý giá về vùng đất và con người tỉnh Bắc Kạn những thập niên đầu thế kỷ XX

Giá trị lịch sử to lớn của chiến thắng Phủ Thông năm 1948

Không chỉ giải phóng một vùng đất rộng lớn và làm lung lay hệ thống phòng ngự của thực dân Pháp tại Bắc Kạn, chiến thắng Phủ Thông năm 1948 còn đánh dấu bước nhảy vọt về lý luận và thực tiễn nghệ thuật quân sự Việt Nam gắn liền với tinh thần nhân đạo cao cả.

Bước trưởng thành vượt bậc về nghệ thuật công kiên

Trong lịch sử Quân đội nhân dân Việt Nam, chiến thắng Phủ Thông năm 1948 được Bộ Tổng Tư lệnh và các nhà nghiên cứu lịch sử quân sự đánh giá là trận công kiên tiêu diệt hoàn toàn một đại đội địch tăng cường trong công sự kiên cố đầu tiên của quân đội ta. Nếu trước tháng 7 năm 1948, bộ đội ta mới chỉ quen đánh phục kích ngoài công sự (như tại đèo Bông Lau, đèo Giàng) hoặc đánh các đồn nhỏ do một trung đội địch đóng giữ, thì việc tiêu diệt gọn đồn Phủ Thông đã chứng minh bộ đội chủ lực Việt Nam hoàn toàn đủ khả năng đột phá các cứ điểm kiên cố của quân Pháp.

Những bài học kinh nghiệm thực tiễn rút ra từ trận Phủ Thông — từ cách tổ chức trinh sát thực địa, đắp sa bàn huấn luyện trước trận đánh, nghệ thuật đưa pháo hạng nặng lên núi cao bắn ngắm trực tiếp mở cửa đột phá, cho đến cách tổ chức đội hình thọc sâu chia cắt trong lòng đồn — đã được Bộ Tổng Tham mưu đúc kết thành tài liệu huấn luyện chiến thuật công kiên cho toàn quân, đặt nền móng trực tiếp cho các chiến dịch công kiên quy mô lớn hơn như Chiến dịch Biên giới năm 1950 (tiêu diệt cụm cứ điểm Đông Khê) và đỉnh cao là Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954. Bên cạnh đó, đối với hơn ba mươi tù binh Âu – Phi bị bắt sống trong đêm chiến thắng Phủ Thông năm 1948, bộ đội ta đã thực thi nghiêm chỉnh chính sách nhân đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh, băng bó cứu chữa cho cả những lính Pháp bị thương và giải thích rõ cuộc kháng chiến chính nghĩa vì độc lập và hòa bình của dân tộc Việt Nam.

Di tích Quốc gia Đồn Phủ Thông trong lòng dân

Nhằm tôn vinh chiến công bất tử của Tiểu đoàn 11 và quân dân Bắc Kạn, năm 1996, Bộ Văn hóa – Thông tin đã xếp hạng địa điểm đồn Phủ Thông là Di tích lịch sử cấp Quốc gia. Trên ngọn đồi lịch sử tại trung tâm thị trấn Phủ Thông, huyện Bạch Thông ngày nay vẫn còn lưu giữ dấu tích các đoạn tường trình bằng đất nện dày hàng mét, nền móng lô cốt cổ cùng hệ thống giao thông hào năm xưa. Cách đồn Phủ Thông không xa là Khu tưởng niệm và Nghĩa trang liệt sĩ Phủ Thông uy nghiêm, nơi yên nghỉ và khắc tên năm mươi mốt người con anh dũng đã ngã xuống trong đêm 25 tháng 7 năm 1948.

Ngày nay, cùng với Bảo tàng Văn hóa các dân tộc Việt Nam tại thành phố Thái Nguyên và hệ thống di tích trên tuyến Quốc lộ 3, Khu di tích lịch sử Quốc gia Đồn Phủ Thông đã trở thành điểm đến giáo dục truyền thống cách mạng thiêng liêng.

Tư liệu và giải đáp về chiến thắng Phủ Thông năm 1948

Để giúp độc giả, học sinh, sinh viên và các nhà nghiên cứu tra cứu nhanh những dữ liệu lịch sử cốt lõi, phần dưới đây giải đáp các câu hỏi thường gặp và tổng hợp nguồn sử liệu chính thống về chiến thắng Phủ Thông năm 1948.

Giải đáp những câu hỏi thường gặp về trận đánh

Bốn câu hỏi dưới đây làm rõ thời gian diễn ra trận đánh, đơn vị chủ công, nét độc đáo về nghệ thuật dùng pháo và ý nghĩa mở đầu chiến thuật công kiên.

  • Trận đánh tiêu diệt đồn Phủ Thông diễn ra vào thời gian nào và kéo dài bao lâu? Trận tiến công công kiên đồn Phủ Thông (lần thứ hai) bắt đầu nổ súng vào lúc 18 giờ 30 phút chiều tối ngày 25 tháng 7 năm 1948 và kết thúc thắng lợi hoàn toàn vào lúc 23 giờ 30 phút cùng đêm sau 5 giờ chiến đấu ác liệt.
  • Đơn vị nào trực tiếp lập nên chiến công tiêu diệt đồn Phủ Thông đêm 25/7/1948? Đơn vị chủ công trực tiếp tiến công và tiêu diệt đồn Phủ Thông là Tiểu đoàn 11 (do Tiểu đoàn trưởng Vũ Lăng chỉ huy, dưới sự chỉ huy chung của Trung đoàn trưởng Vũ Yên); sau trận thắng vang dội này, Tiểu đoàn 11 được tặng danh hiệu vẻ vang là "Tiểu đoàn Phủ Thông" và trở thành một trong ba tiểu đoàn nòng cốt thành lập Trung đoàn 308 (Đại đoàn 308 Quân Tiên Phong).
  • Nét sáng tạo nổi bật về nghệ thuật sử dụng pháo binh trong trận Phủ Thông là gì? Lần đầu tiên bộ đội ta đã tháo rời khẩu sơn pháo 75mm, bí mật khiêng vác lên đặt trên sườn đồi cao sát đồn địch chỉ vài trăm mét để thực hành "bắn ngắm trực tiếp", bắn sập lô cốt góc đông nam và tường trình đồn Phủ Thông ngay từ những phút đầu tiên.
  • Vì sao trận thắng tại đồn Phủ Thông được coi là mốc son mở đầu chiến thuật công kiên của Quân đội nhân dân Việt Nam? Đây là trận đánh đầu tiên bộ đội chủ lực của ta đột phá thành công hệ thống rào thép gai, tường trình, lô cốt kiên cố để tiêu diệt gọn một đại đội lính Âu – Phi tăng cường phòng ngự trong công sự vững chắc, tạo hình mẫu chiến thuật cho các chiến dịch lớn sau này.

Hệ thống tài liệu tham khảo và sử liệu chính thống

Toàn bộ diễn biến trận đánh, số liệu lịch sử và danh xưng đơn vị trong bài viết được tham chiếu từ các công trình lịch sử quân sự cấp Quốc gia.

  • Lịch sử Quân đội nhân dân Việt Nam (Tập 1, giai đoạn 1944 – 1954) và Lịch sử Nghệ thuật chiến dịch Việt Nam (1945 – 1975) do Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam biên soạn, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân ấn hành.
  • Lịch sử Sư đoàn 308 Quân Tiên Phong và cuốn sách Trận công kiên đồn Phủ Thông (25-7-1948), ghi chép chi tiết sơ đồ tác chiến, danh sách 51 liệt sĩ và bài học kinh nghiệm mở cửa đột phá.
  • Hồ Chí Minh Toàn tập (Tập 5, giai đoạn 1947 – 1948), Thư khen của Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi cán bộ, chiến sĩ Tiểu đoàn 11 và các đơn vị tham gia chiến thắng Phủ Thông tháng 8 năm 1948.
  • Hồ sơ khoa học Di tích lịch sử cấp Quốc gia Đồn Phủ Thông (xếp hạng năm 1996) lưu trữ tại Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Kạn.

Chiến công bất hủ của chiến thắng Phủ Thông năm 1948 mãi mãi là bản hùng ca chói lọi về ý chí quyết chiến quyết thắng và trí tuệ quân sự Việt Nam trong sự nghiệp bảo vệ nền độc lập dân tộc. Độc giả có thể khám phá thêm hệ thống bài viết bách khoa về lịch sử, danh nhân và di sản văn hóa bản địa trên chuyên trang Thái Nguyên NSSC.

Chia sẻ:
TC

NSSC Thái Nguyên

thainguyen.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Thái Nguyên.

Xem thêm các bài trong chuyên mục Lịch sử Thái Nguyên.

Bài liên quan

Bài viết mới nhất