Bỏ qua đến nội dung

Khu di tích lịch sử 27-7 Hùng Sơn - Cội nguồn đạo lý uống nước nhớ nguồn tại Đại Từ

Gắn liền với cuộc mít tinh lịch sử dưới bóng đa cổ thụ ngày 27 tháng 7 năm 1947, Khu di tích lịch sử 27-7 Hùng Sơn là chứng tích quốc gia thiêng liêng khắc ghi truyền thống nhân nghĩa và lòng biết ơn sâu sắc của dân tộc Việt Nam đối với các thương binh, liệt sĩ.

NSSC Thái NguyênĐăng: Cập nhật lần cuối: 17 phút đọc

Cổng tam quan uy nghiêm dẫn vào khuôn viên Khu di tích lịch sử 27-7 Hùng Sơn tại huyện Đại Từ

Nằm tại tổ dân phố Bàn Cờ, thị trấn Hùng Sơn, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên, Khu di tích lịch sử 27-7 Hùng Sơn giữ vị thế đặc biệt trong hệ thống các di tích cách mạng thời kỳ kháng chiến tại chiến khu Việt Bắc. Nơi đây hội tụ những giá trị lịch sử và nhân văn cao cả, trở thành điểm tựa tâm linh để đồng bào cả nước hành hương tưởng niệm công lao của các anh hùng liệt sĩ.

Bối cảnh lịch sử hình thành Khu di tích lịch sử 27-7 Hùng Sơn

Sự ra đời của Khu di tích lịch sử 27-7 Hùng Sơn gắn liền với những tháng ngày đầu tiên đầy gian khổ nhưng vô cùng hào hùng của cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp xâm lược. Giữa khói lửa chiến tranh bảo vệ nền độc lập non trẻ, tư tưởng nhân văn lớn lao về việc tri ân những chiến sĩ đã cống hiến máu xương cho Tổ quốc đã được Đảng, Chính phủ và vị lãnh tụ tối cao của dân tộc khởi xướng ngay tại mảnh đất Đại Từ.

Vị thế địa chiến lược của vùng đất Đại Từ

Sau lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến tháng 12 năm 1946, các cơ quan đầu não của Trung ương Đảng, Chính phủ, Bộ Tổng chỉ huy và các đoàn thể cứu quốc đã thực hiện cuộc di chuyển chiến lược từ Thủ đô Hà Nội lên căn cứ địa Việt Bắc. Nằm ở phía tây nam tỉnh Thái Nguyên, tựa lưng vào dãy núi Tam Đảo hùng vĩ với những địa danh hiểm yếu như suối Cửa Tử Hoàng Nông và kết nối trực tiếp với vùng trung tâm An toàn khu Định Hóa qua đường đèo Khế, đường đèo So, huyện Đại Từ đã trở thành cửa ngõ an toàn bảo vệ cơ quan đầu não kháng chiến.

Trong suốt những năm 1947 - 1954, nhiều xã thuộc huyện Đại Từ như Hùng Sơn, Tiên Hội, Bản Ngoại, Phú Thịnh, Khôi Kỳ, La Bằng đã vinh dự đón các cơ quan Trung ương, Tổng bộ Việt Minh, Cục Chính trị Quân đội quốc gia Việt Nam và các đơn vị bộ đội chủ lực về đóng quân, làm việc. Nhân dân các dân tộc vùng Đại Từ vốn giàu truyền thống yêu nước từ thời danh tướng Lưu Nhân Chú dự hội thề Lũng Nhai, danh thần Đỗ Cận thời Lê sơ cho đến thời kỳ người con ưu tú Vũ Văn Hiệt gây dựng cơ sở Đảng đầu tiên tại La Bằng, đã hết lòng đùm bọc, nhường nhà, sẻ cơm, bảo vệ tuyệt đối an toàn cho cán bộ cách mạng.

Cuộc mít tinh lịch sử dưới gốc đa xóm Bàn Cờ

Đầu năm 1947, khi cuộc chiến đấu trên các mặt trận diễn ra ác liệt, số lượng cán bộ, chiến sĩ bị thương và hy sinh ngày càng tăng. Để kịp thời chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho các thương binh và gia đình liệt sĩ, tháng 6 năm 1947, đại biểu của Tổng bộ Việt Minh, Trung ương Hội Phụ nữ Cứu quốc, Trung ương Đoàn Thanh niên Cứu quốc, Cục Chính trị Quân đội quốc gia Việt Nam, Nha Thông tin Tuyên truyền và chính quyền địa phương đã họp tại xã Phú Minh, huyện Đại Từ. Hội nghị đi đến quyết định đề nghị Chính phủ chọn ngày 27 tháng 7 năm 1947 làm Ngày Thương binh toàn quốc, và nhận được sự đồng ý hoàn toàn của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Đúng chiều ngày 27 tháng 7 năm 1947, dưới bóng mát của cây đa xóm Bàn Cờ thuộc xã Hùng Sơn (nay là thị trấn Hùng Sơn), huyện Đại Từ, một cuộc mít tinh trọng thể gồm khoảng 300 đại biểu đại diện cho các cơ quan Trung ương, các đoàn thể cứu quốc, bộ đội và đông đảo nhân dân địa phương đã được tổ chức để chính thức làm lễ công bố sự kiện Ngày Thương binh Liệt sĩ 27/7 tại Hùng Sơn. Tại buổi lễ lịch sử này, các đại biểu đã xúc động lắng nghe công bố bức thư của vị Cha già dân tộc gửi Ban Thường trực của Ban Tổ chức Ngày Thương binh toàn quốc, đánh dấu mốc son khai sinh ngày lễ tri ân thiêng liêng của đất nước.

Mốc thời gian lịch sửSự kiện trọng đại gắn với di tíchÝ nghĩa lịch sử và văn hóa
Tháng 6 năm 1947Hội nghị liên tịch tại xã Phú Minh, huyện Đại Từ thống nhất đề xuất tổ chức Ngày Thương binh toàn quốcĐặt nền móng thể chế hóa chính sách ưu đãi người có công của Nhà nước Việt Nam mới
Ngày 27 tháng 7 năm 1947Cuộc mít tinh khoảng 300 đại biểu tại xóm Bàn Cờ, xã Hùng Sơn nghe công bố thư của Bác HồChính thức khai sinh Ngày Thương binh toàn quốc ngay tại chiến khu Việt Bắc
Tháng 7 năm 1955Đổi tên Ngày Thương binh toàn quốc thành Ngày Thương binh - Liệt sĩMở rộng phạm vi tri ân toàn diện đối với cả thương binh và các anh hùng liệt sĩ đã vị quốc vong thân
Ngày 24 tháng 7 năm 1997Bộ Văn hóa - Thông tin xếp hạng di tích là Di tích lịch sử cấp Quốc gia nhân dịp kỷ niệm 50 nămKhẳng định vị thế pháp lý và giá trị trường tồn của cội nguồn đạo lý uống nước nhớ nguồn

Quy hoạch không gian kiến trúc Khu di tích lịch sử 27-7 Hùng Sơn

Trải qua các đợt quy hoạch, tu bổ và tôn tạo quy mô vào các dịp kỷ niệm 50 năm (1997) và 70 năm (2017) Ngày Thương binh - Liệt sĩ, Khu di tích lịch sử 27-7 Hùng Sơn ngày nay mang diện mạo một quần thể kiến trúc tưởng niệm khang trang, uy nghiêm trên diện tích rộng gần 3.000 m². Toàn bộ các hạng mục công trình được bố trí hài hòa theo trục thần đạo truyền thống, kết nối chặt chẽ giữa không gian lễ nghi tâm linh và cảnh quan cây xanh bóng mát.

Cổng tam quan và trục cảnh quan tưởng niệm trung tâm

Đón bước chân người hành hương từ trục đường quốc lộ 37 đi vào di tích là công trình cổng tam quan bề thế, được thiết kế theo phong cách kiến trúc truyền thống Việt Nam với hai tầng mái lợp ngói đỏ mũi hài và các đầu đao uốn cong mềm mại. Trên trán cổng chính khắc nổi dòng chữ trang trọng khẳng định tên gọi lịch sử của di tích, phía trên tung bay lá cờ Tổ quốc cùng cờ hội truyền thống giữa nền trời xanh vùng bán sơn địa Đại Từ.

Bước qua cổng tam quan là khoảng sân hành lễ rộng rãi lát đá phẳng phiu, dẫn thẳng vào khu vực trung tâm của quần thể di tích. Hai bên trục cảnh quan được quy hoạch hệ thống bồn hoa, thảm cỏ xanh mướt, hàng cây cổ thụ tỏa bóng rợp mát quanh năm cùng hai hồ nước trong xanh tạo thế phong thủy tụ thủy hiền hòa. Sự kết hợp giữa kiến trúc gạch ngói truyền thống với không gian sinh thái tĩnh lặng giúp quần thể di tích vừa giữ được vẻ trang nghiêm của một chốn tâm linh tưởng niệm, vừa mang lại cảm giác ấm áp, gần gũi với thiên nhiên làng quê Việt Bắc.

Cụm cây đa cổ thụ và bia kỷ niệm bằng đá

Nằm ở vị trí trung tâm và được xem là trái tim lịch sử của toàn bộ khu di tích chính là cụm cây đa xóm Bàn Cờ cùng tấm bia kỷ niệm 27-7 bằng đá trắng tự nhiên. Những gốc đa cổ thụ với bộ rễ đồ sộ bám sâu vào lòng đất Hùng Sơn chính là nhân chứng sống động đã che chở cho 300 đại biểu quân và dân trong buổi chiều mít tinh ngày 27 tháng 7 năm 1947. Ngay bên cạnh gốc đa lịch sử là nhà bia tưởng niệm kiến trúc mái cong truyền thống và bảng thông tin di tích khắc họa toàn cảnh bối cảnh ra đời sự kiện.

Điểm nhấn tạo hình đặc biệt tại khu vực này là tấm bia kỷ niệm 27-7 được chế tác từ khối đá vân mây trắng nguyên khối lấy từ vùng núi đá vôi tự nhiên, tạo dáng vươn cao như một búp sen trắng thanh khiết hay ngọn lửa thiêng bất diệt. Trên bề mặt tấm bia đá khắc ghi trang trọng dòng chữ lịch sử nhắc nhở hậu thế rằng chính tại nơi đây vào ngày 27 tháng 7 năm 1947, cuộc họp mặt lịch sử nghe công bố bức thư của Bác Hồ đã ghi nhận sự ra đời của Ngày Thương binh - Liệt sĩ ở nước ta.

Không gian nhà bia tưởng niệm và bảng thông tin sự kiện dưới bóng cây đa cổ thụ tại Khu di tích lịch sử 27-7 Hùng Sơn
Không gian nhà bia tưởng niệm và bảng thông tin sự kiện dưới bóng cây đa cổ thụ tại Khu di tích lịch sử 27-7 Hùng Sơn

Không gian trang nghiêm bên trong Nhà tưởng niệm

Nằm ở điểm kết thúc cao nhất trên trục chính của khu di tích là công trình Nhà tưởng niệm các Anh hùng liệt sĩ, nơi hội tụ linh khí thiêng liêng của đất trời và lòng thành kính của triệu triệu người dân đất Việt. Công trình được kiến tạo theo lối kiến trúc cổ truyền dân tộc với hệ khung cột, vì kèo, xà bẩy bằng gỗ lim vững chãi được chạm khắc hoa văn tứ linh, tứ quý và hoa sen tinh xảo, mái lợp ngói mũi hài đỏ thẫm.

Bước vào không gian nội thất bên trong Nhà tưởng niệm các Anh hùng liệt sĩ, chính giữa điện thờ là ban thờ Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng hương án thờ vọng anh linh các anh hùng liệt sĩ trên khắp mọi miền Tổ quốc. Đặc biệt, tại đây lưu giữ những tấm bia đá khắc nguyên văn bức thư lịch sử của Người gửi Ban Thường trực Ban Tổ chức Ngày Thương binh toàn quốc năm 1947, cùng những lời huấn thị sâu sắc về công tác đền ơn đáp nghĩa. Điều làm nên giá trị tâm linh vô cùng xúc động của ngôi đền tưởng niệm này là việc nơi đây hội tụ các bình chân nhang, nắm đất thiêng và linh vị của các anh hùng liệt sĩ được trân trọng rước về từ các nghĩa trang liệt sĩ lớn trên dải đất hình chữ S như Nghĩa trang liệt sĩ Điện Biên Phủ, Nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn, Nghĩa trang liệt sĩ Đường 9, Thành cổ Quảng Trị, Ngã ba Đồng Lộc, Truông Bồn và Côn Đảo.

Kiến trúc gỗ truyền thống và không gian dâng hương trang nghiêm bên trong Nhà tưởng niệm tại Khu di tích lịch sử 27-7 Hùng Sơn
Kiến trúc gỗ truyền thống và không gian dâng hương trang nghiêm bên trong Nhà tưởng niệm tại Khu di tích lịch sử 27-7 Hùng Sơn

Những dấu ấn lịch sử tại Khu di tích lịch sử 27-7 Hùng Sơn

Mỗi tấc đất, mỗi hiện vật và bia ký tại Khu di tích lịch sử 27-7 Hùng Sơn đều hàm chứa những câu chuyện lịch sử chân thực, phản ánh tư tưởng nhân văn lớn lao của thời đại Hồ Chí Minh và truyền thống đoàn kết, thương người như thể thương thân của dân tộc Việt Nam trong kháng chiến.

Bức thư lịch sử của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Tài liệu lịch sử vô giá gắn liền mật thiết nhất với di tích chính là bức thư của Chủ tịch Hồ Chí Minh được công bố tại cuộc mít tinh chiều ngày 27 tháng 7 năm 1947 ở xóm Bàn Cờ. Trong bối cảnh ngân khố quốc gia và đời sống nhân dân vùng kháng chiến còn muôn vàn thiếu thốn, cùng năm 1947 khi Người viết tác phẩm Đời sống mới năm 1947 tại Định Hóa để vận động thực hành cần, kiệm, liêm, chính, bức thư gửi thương binh đã thể hiện tình thương yêu bao la của vị lãnh tụ đối với những chiến sĩ đã hy sinh một phần máu thịt để bảo vệ Tổ quốc.

Trong bức thư ngắn gọn nhưng thấm đẫm nghĩa tình ấy, Người khẳng định thương binh là những người đã hy sinh gia đình, hy sinh máu mủ để bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ đồng bào, vì vậy Tổ quốc và đồng bào phải biết ơn, phải giúp đỡ những người con anh dũng ấy. Không chỉ kêu gọi toàn dân tham gia phong trào giúp đỡ thương binh, Người còn tự nguyện gửi tặng một chiếc áo lụa do chị em phụ nữ biếu, một tháng lương của riêng Người cùng khoản tiền ăn bớt lại trong một bữa của Người và các nhân viên làm việc tại Phủ Chủ tịch. Nghĩa cử cao đẹp và giản dị ấy đã làm xúc động sâu sắc toàn thể đại biểu có mặt tại xóm Bàn Cờ, khởi nguồn cho phong trào Đón thương binh về làng và lập các trại an dưỡng thương binh rộng khắp vùng tự do Việt Bắc, trong đó có sự đóng góp tích cực của Hội Phụ nữ Cứu quốc gắn liền với tên tuổi nữ anh hùng liệt sĩ Hoàng Ngân.

Mạch nguồn kết nối hệ thống di tích cách mạng Việt Bắc

Trong chỉnh thể không gian lịch sử kháng chiến của tỉnh Thái Nguyên và chiến khu Việt Bắc, di tích tại thị trấn Hùng Sơn không tồn tại biệt lập mà gắn kết hữu cơ với mạng lưới các địa chỉ đỏ lừng danh. Từ Đại Từ, tuyến đường kháng chiến nối liền trực tiếp với Khu di tích ATK Định Hóa nơi Tổng tư lệnh Đại tướng Võ Nguyên Giáp cùng Bộ Tổng Tư lệnh chỉ đạo các chiến dịch lớn như chiến thắng Đèo Giàng năm 1947 hay chiến thắng Phủ Thông năm 1948, đồng thời kết nối ngược lên phía bắc với Khu di tích ATK Chợ Đồn và Khu di tích lịch sử Nà Tu nơi Bác Hồ tặng bốn câu thơ bất hủ cho lực lượng thanh niên xung phong.

Truyền thống cống hiến và hy sinh vì độc lập dân tộc được hun đúc từ mảnh đất Hùng Sơn năm 1947 còn tiếp tục chảy xuyên suốt sang thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước, tiêu biểu là sự hy sinh anh dũng của 60 liệt sĩ Đại đội Thanh niên xung phong 915 Gia Sàng vào đêm Noel năm 1972 tại thành phố Thái Nguyên. Sự kết nối giữa nơi khai sinh Ngày Thương binh - Liệt sĩ tại Đại Từ với các di tích lịch sử trên toàn tỉnh đã tạo nên một hành trình giáo dục truyền thống hoàn chỉnh, khắc họa trọn vẹn phẩm chất kiên cường và nhân văn của con người Việt Nam.

Giá trị di sản của Khu di tích lịch sử 27-7 Hùng Sơn

Với tầm vóc lịch sử đặc biệt, ngày 24 tháng 7 năm 1997, Bộ Văn hóa - Thông tin đã ban hành quyết định công nhận Khu di tích lịch sử 27-7 Hùng Sơn là Di tích lịch sử cấp Quốc gia. Qua hơn bảy thập kỷ kể từ ngày bức thư của Bác Hồ vang lên dưới tán đa cổ thụ, giá trị của di tích ngày càng tỏa sáng trong đời sống văn hóa tinh thần của dân tộc.

Biểu tượng sống động của đạo lý uống nước nhớ nguồn

Trong tâm thức văn hóa của người Việt Nam, đạo lý uống nước nhớ nguồn, ăn quả nhớ người trồng cây vốn là cội rễ đạo đức ngàn đời. Sự kiện ngày 27 tháng 7 năm 1947 tại Hùng Sơn đã nâng truyền thống đạo lý tốt đẹp ấy lên tầm cao mới của chủ nghĩa nhân đạo cách mạng, trở thành chính sách lớn xuyên suốt của Đảng và Nhà nước đối với người có công. Cứ mỗi độ tháng Bảy về, di tích lịch sử tại Đại Từ lại trở thành tâm điểm của các hoạt động tri ân cấp quốc gia và địa phương, đón hàng vạn lượt cựu chiến binh, thân nhân liệt sĩ, cán bộ, chiến sĩ và học sinh, sinh viên từ khắp mọi miền Tổ quốc về dâng hương tưởng niệm.

Xung quanh vùng di tích thuộc huyện Đại Từ và vùng phụ cận hồ Núi Cốc, đời sống văn hóa bản địa ngày nay đã vươn lên trù phú, thanh bình trên chính mảnh đất từng chịu nhiều gian khổ chiến tranh. Những đồi chè xanh mướt dưới chân núi Tam Đảo thuộc vùng chè La Bằng Đại Từ, truyền thống canh tác lâu đời của làng nghề chè La Bằng hay thức quà truyền thống dân dã như nem chua Đại Từ chính là minh chứng sống động cho sự hồi sinh mạnh mẽ, ấm no trên quê hương cách mạng nhờ sự hy sinh xương máu của các thế hệ cha anh.

Công tác tôn tạo và giáo dục truyền thống hòa bình

Nhằm bảo tồn bền vững không gian di sản quốc gia, tỉnh Thái Nguyên và huyện Đại Từ thường xuyên thực hiện công tác chăm sóc cảnh quan, bảo dưỡng hệ thống kiến trúc gỗ truyền thống tại Nhà tưởng niệm các Anh hùng liệt sĩ, chăm sóc cây đa xóm Bàn Cờ và số hóa tư liệu lịch sử phục vụ công chúng. Những câu chuyện lịch sử tại di tích luôn được truyền tải với tinh thần khách quan, nhân văn sâu sắc, không chỉ khắc ghi sự hy sinh cao cả bảo vệ nền độc lập tự do mà còn gửi gắm khát vọng hòa bình, nhân nghĩa, khép lại quá khứ đau thương để hướng tới tương lai hữu nghị, hợp tác và phát triển. Trong khuôn khổ số hóa di sản văn hóa địa phương, chuyên trang Thái Nguyên NSSC đóng vai trò kết nối, lưu trữ và giới thiệu hệ thống thông tin bách khoa chuẩn mực về các di tích lịch sử trên toàn tỉnh tới độc giả trong và ngoài nước.

Tựu trung lại, giữa nhịp sống đổi mới và phát triển năng động của vùng trung du miền núi phía Bắc, Khu di tích lịch sử 27-7 Hùng Sơn vẫn mãi sừng sững như một tượng đài tinh thần bất diệt về lòng nhân ái, sự tri ân và tinh thần đại đoàn kết dân tộc. Mỗi nén tâm nhang thành kính dâng lên dưới mái đền tưởng niệm và gốc đa lịch sử nơi đất Đại Từ đều tiếp thêm ngọn lửa tự hào, nhắc nhở các thế hệ hôm nay và mai sau sống xứng đáng với sự hy sinh cao cả của các thương binh, anh hùng liệt sĩ vì một nước Việt Nam hòa bình, độc lập và thịnh vượng.

Chia sẻ:
TC

NSSC Thái Nguyên

thainguyen.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Thái Nguyên.

Xem thêm các bài trong chuyên mục Địa điểm Thái Nguyên.

Bài liên quan

Bài viết mới nhất