Bỏ qua đến nội dung

Festival Trà Thái Nguyên - Ngày hội tôn vinh di sản văn hóa xứ Trà

Diễn ra tại Quảng trường Võ Nguyên Giáp và các vùng chè cổ truyền, Festival Trà Thái Nguyên là sự kiện văn hóa quy mô quốc gia và quốc tế nhằm tri ân các thế hệ nghệ nhân làm chè, đồng thời quảng bá giá trị di sản văn hóa phi vật thể của vùng đất trung du Bắc Bộ.

NSSC Thái NguyênĐăng: Cập nhật lần cuối: 12 phút đọc

Đoàn nghệ nhân dân tộc trình diễn văn hóa truyền thống trên đồi chè trong dịp Festival Trà Thái Nguyên

Khởi nguồn từ khát vọng nâng tầm cây chè bản địa trên bản đồ di sản nông nghiệp, Festival Trà Thái Nguyên đã trở thành điểm hẹn văn hóa lớn của những người yêu trà trong nước và bạn bè năm châu. Giữa những triền đồi bát úp xanh ngát hương cốm non, kỳ lễ hội tái hiện sống động hành trình hơn một thế kỷ khai khẩn đất đồi, giữ lửa chảo gang và gìn giữ phong thái thưởng trà tao nhã của cư dân vùng trung du.

Lịch sử hình thành và tầm vóc của Festival Trà Thái Nguyên

Sự ra đời của một kỳ lễ hội văn hóa chuyên biệt dành cho cây chè gắn liền với bề dày lịch sử canh tác lâu đời trên dải đất bán sơn địa phía bắc. Từ những mùa hội trà xuân mộc mạc nơi thôn xóm, sự kiện đã vươn mình thành ngày hội văn hóa tầm vóc quốc gia.

Dấu mốc khởi nguồn từ những mùa hội văn hóa trà

Truyền thống mở hội mừng mùa chè xuân vốn đã bén rễ sâu trong đời sống tinh thần của cư dân các vùng nguyên liệu cổ dưới chân dãy Tam Đảo. Sau khi cụ Đội Năm tức tiền nhân Vũ Văn Hiệt đưa những gốc chè trung du lá nhỏ về khai khẩn đất hoang vào đầu thập niên 1920, các thế hệ nông dân trong làng nghề chè Tân Cương đã hình thành phong tục tụ họp mỗi dịp đầu xuân để dâng ấm trà đầu vụ thơm ngát lên bậc tiền hiền mở đất.

Bước ngoặt nâng tầm quy mô diễn ra vào năm 2011 khi tỉnh Thái Nguyên lần đầu tổ chức Liên hoan Trà Quốc tế quy tụ nhiều đoàn trà quốc tế cùng các tỉnh trồng chè trọng điểm trên cả nước. Tiếp nối thành công đó, các kỳ Festival Trà Thái Nguyên vào những năm 2013, 2015 và chuỗi lễ hội văn hóa trà đương đại đã định hình một thiết chế lễ hội định kỳ mang tầm quốc gia, nơi di sản nghề làm chè truyền thống được tôn vinh trang trọng.

Biểu tượng tôn vinh danh xưng đệ nhất danh trà

Trong tâm thức người Việt, danh xưng đệ nhất danh trà vừa ngợi ca phẩm chất nông sản vừa ghi nhận nền văn minh sinh thái gắn liền với cây chè trung du. Thông qua các kỳ Festival Trà Thái Nguyên, câu chuyện về phẩm trà cánh cong móc câu, sắc nước xanh ánh vàng mật ong cùng vị chát dịu, ngọt hậu sâu lắng của trà Tân Cương Thái Nguyên được truyền tải bằng ngôn ngữ nghệ thuật giàu cảm xúc.

Giá trị cốt lõi mà lễ hội kiến tạo là đặt người nông dân trồng chè và người nghệ nhân chế biến vào vị trí trung tâm của sự tôn vinh văn hóa. Những bàn tay từng chai sần vì nắng gió trên nương đồi và sức nóng của lửa gang nay bước lên sân khấu lễ hội như những nghệ sĩ thực thụ gìn giữ hồn cốt dân tộc, biến Festival Trà Thái Nguyên thành biểu tượng tự hào của cộng đồng các dân tộc Kinh, Tày, Nùng, Sán Dìu, Dao.

Giai đoạn phát triển lễ hộiQuy mô không gian tổ chứcTrọng tâm văn hóa và di sản biểu trưng
Hội trà xuân truyền thống đầu thế kỷ XXSân đình và nương chè thuộc các xóm cổ xã Tân CươngLễ dâng trà tri ân tiền nhân mở đất và thi hái búp chè xuân
Liên hoan Trà Quốc tế lần thứ nhất năm 2011Trung tâm thành phố Thái Nguyên và khu du lịch vùng hồGiao lưu trà đạo quốc tế, xác lập vị thế văn hóa trà Việt Nam
Các kỳ Festival Trà năm 2013 và năm 2015Kết nối sân khấu trung tâm với các vùng nguyên liệu trọng điểmTôn vinh các bậc thầy làng nghề và hội thảo bảo tồn giống chè
Chuỗi lễ hội Hương sắc danh trà đương đạiQuảng trường Võ Nguyên Giáp và Không gian văn hóa Trà Tân CươngTrình diễn di sản nghề làm chè truyền thống kết hợp nghệ thuật thực cảnh

Không gian tổ chức trải rộng tại Festival Trà Thái Nguyên

Điểm khác biệt tạo nên sức hấp dẫn của kỳ lễ hội văn hóa xứ Trà nằm ở cấu trúc không gian mở kết nối hài hòa giữa đô thị hiện đại với cảnh quan nông nghiệp nguyên bản. Du khách vừa được hòa mình vào đại cảnh sân khấu lớn, vừa được chạm tay vào những búp chè ngậm sương trên triền đồi.

Tâm điểm lễ hội nơi Quảng trường Võ Nguyên Giáp

Trái tim của các hoạt động nghệ thuật quy mô lớn trong Festival Trà Thái Nguyên được đặt tại Quảng trường Võ Nguyên Giáp nằm ngay trung tâm thành phố Thái Nguyên bên dòng sông Cầu lịch sử. Công trình kiến trúc rộng lớn mang tên vị thống soái kiệt xuất Đại tướng Võ Nguyên Giáp sở hữu mặt bằng khoáng đạt cùng bức phù điêu uy nghi, tạo nên phông nền trang trọng cho các đêm khai mạc và bài trí mô hình ấm trà kết từ búp chè tươi.

Cách khu vực quảng trường không xa, khuôn viên Bảo tàng Văn hóa các dân tộc Việt Nam đóng vai trò là không gian triển lãm chuyên đề và giao lưu văn hóa tộc người đặc sắc. Tại đây, các hiện vật cổ về nông cụ làm chè, bộ trà cụ gốm sứ qua nhiều triều đại cùng không gian văn hóa trà của 54 dân tộc anh em được tái hiện sinh động, kết nối liên hoàn với Quảng trường Võ Nguyên Giáp trong suốt kỳ Festival Trà Thái Nguyên.

Sắc màu bản địa tại các vùng chè trứ danh

Nếu không gian đô thị mang lại bầu không khí hội hè rộn rã thì các vùng nguyên liệu cổ truyền lại lưu giữ linh hồn nguyên sơ nhất của Festival Trà Thái Nguyên. Điểm dừng chân quan trọng bậc nhất là Không gian văn hóa Trà Tân Cương tọa lạc tại xã Tân Cương, nơi những dải đồi chè Tân Cương Thái Nguyên uốn lượn mềm mại nối tiếp nhau tới chân núi Tam Đảo và vùng phụ cận thắng cảnh hồ Núi Cốc thơ mộng.

Không chỉ gói gọn ở vùng lõi Tân Cương, mạch nguồn lễ hội còn lan tỏa mạnh mẽ tới tứ đại danh trà của tỉnh gồm vùng chè La Bằng Đại Từ nằm sát sườn đông Tam Đảo mát lành, vùng chè Trại Cài Minh Lập thuộc huyện Đồng Hỷ và vùng chè Khe Cốc thuộc huyện Phú Lương. Tại mỗi tiểu vùng văn hóa, cư dân bản địa lại dựng lên những chòi thưởng trà lợp lá cọ nhìn thẳng ra nương chè bậc thang.

Các nghệ nhân sao chè bằng chảo gang trên bếp củi tại hội thi truyền thống Festival Trà Thái Nguyên
Các nghệ nhân sao chè bằng chảo gang trên bếp củi tại hội thi truyền thống Festival Trà Thái Nguyên

Các hoạt động trình diễn di sản trong Festival Trà Thái Nguyên

Linh hồn tạo nên sức sống mãnh liệt của Festival Trà Thái Nguyên chính là chuỗi hoạt động diễn xướng, thi tài nghề truyền thống và giao lưu nghệ thuật đa sắc màu. Mỗi nghi thức và phần thi đều được chắt lọc từ thực tiễn lao động sản xuất cũng như đời sống thẩm mỹ tinh tế của cư dân xứ Trà.

Sức nóng hội thi Bàn tay vàng sao chè cổ truyền

Hoạt động thu hút sự quan tâm đặc biệt trong mỗi kỳ Festival Trà Thái Nguyên là hội thi Bàn tay vàng sao chè truyền thống quy tụ những nghệ nhân ưu tú nhất từ khắp các làng nghề. Ngay trên sân khấu mở tại Không gian văn hóa Trà Tân Cương, hàng chục bếp lò đắp đất cùng chảo gang sâu lòng được nhóm lửa củi đượm hồng để các đội thi thực hiện kỹ thuật diệt men và vò búp chè một tôm hai lá hoàn toàn bằng đôi bàn tay trần.

Dưới sự chấm điểm của hội đồng giám khảo gồm những bậc thầy cao niên như nghệ nhân Hoàng Thị Tân, các thí sinh trong hội thi Bàn tay vàng sao chè phải thể hiện khả năng cảm nhận nhiệt độ chảo gang chính xác qua làn da tay. Tiếng lá chè tươi chạm thành chảo nóng hòa cùng động tác đảo, vò, rũ tơi nhịp nhàng làm dậy lên làn hương cốm non ngào ngạt, tạo ra mẻ trà cánh xoăn hình móc câu phủ tuyết trắng mịn.

Đêm hội thưởng trà và carnaval đường phố rực rỡ

Song hành cùng phần thi chế tác là không gian đêm hội thưởng trà và trình diễn nghệ thuật pha trà truyền thống đầy chất thơ dưới ánh trăng trung du. Hàng trăm bàn trà tre trúc được sắp đặt trang nhã, nơi các trà nương thực hiện nghi thức tráng ấm, đánh thức trà, hãm nước và dâng chén mời khách thưởng thức kèm thức quà quê mộc mạc như miếng bánh chưng Bờ Đậu dẻo rền hay thanh kẹo lạc giòn tan.

Bầu không khí lễ hội càng trở nên tưng bừng với màn carnaval đường phố xứ Trà quy tụ hàng ngàn nghệ sĩ và đồng bào các dân tộc diễu hành qua các trục đường chính dẫn về Quảng trường Võ Nguyên Giáp. Những xe hoa mô phỏng đồi chè xanh biếc di chuyển giữa âm thanh rộn rã của tiếng đàn Tính, điệu hát Then người Tày và hát Sọong Cô người Sán Dìu, khắc họa bức tranh đa sắc màu trong carnaval đường phố xứ Trà.

  • Lễ dâng trà bái tổ: Nghi thức thành kính dâng những phẩm trà tinh túy nhất lên bàn thờ Tổ nghề và các bậc tiền nhân khai mở vùng chè.
  • Tranh tài sao chè thủ công: Tổ chức hội thi Bàn tay vàng sao chè bằng chảo gang đốt củi nhằm bảo tồn bí quyết cảm nhận lửa cổ truyền.
  • Không gian trà đạo cộng đồng: Tái hiện đêm hội thưởng trà quy mô lớn với hàng trăm nghệ nhân trình diễn nghệ thuật pha trà truyền thống.
  • Diễu hành nghệ thuật đường phố: Màn carnaval đường phố xứ Trà kết hợp trình diễn trang phục dân tộc và di sản văn hóa phi vật thể.
  • Triển lãm và tọa đàm học thuật: Trưng bày ảnh nghệ thuật đồi chè và hội thảo khoa học về bảo tồn nguồn gen cây chè bản địa.
Nghệ nhân người Tày gảy đàn Tính hát Then giữa nương chè xanh trong khuôn khổ Festival Trà Thái Nguyên
Nghệ nhân người Tày gảy đàn Tính hát Then giữa nương chè xanh trong khuôn khổ Festival Trà Thái Nguyên

Sức lan tỏa văn hóa bền vững từ Festival Trà Thái Nguyên

Trải qua nhiều kỳ tổ chức thành công, Festival Trà Thái Nguyên đã vượt ra khỏi khuôn khổ một sự kiện định kỳ để trở thành động lực bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể. Sự kiện góp phần định vị rõ nét bản sắc văn hóa trà Việt Nam trong dòng chảy hội nhập.

Kết nối các dòng danh trà cổ thụ Việt Nam

Một đóng góp nổi bật của Festival Trà Thái Nguyên là kiến tạo diễn đàn giao lưu giữa các vùng trà di sản danh tiếng khắp cả nước. Bên cạnh dòng trà xanh trung du cánh móc câu chủ đạo của Thái Nguyên, công chúng còn được tìm hiểu nét độc đáo của dòng chè Shan tuyết Tây Côn Lĩnh cổ thụ trên đỉnh núi cao tỉnh Tuyên Quang hay phẩm trà cổ chè Shan tuyết Suối Giàng vùng núi Tây Bắc.

Mạch nguồn văn hóa trà từ vùng trung du Thái Nguyên còn gắn kết mật thiết với phong vị thưởng trà thanh lịch chốn kinh kỳ nơi Hoàng thành Thăng Long ngàn năm văn hiến. Trong các buổi tọa đàm thuộc khuôn khổ lễ hội, các nhà nghiên cứu và nghệ nhân ướp trà sen đã cùng phân tích mối giao thoa tuyệt mỹ giữa cốt trà xanh đậm vị vùng Tân Cương với hương sen Bách Diệp đất Thăng Long.

Bảo tồn tri thức dân gian và bản sắc xứ Trà

Thông qua trải nghiệm thực tế tại lễ hội, di sản nghề làm chè truyền thống cùng tập quán thưởng trà bản địa ngày càng được thế hệ trẻ trân trọng và kế thừa. Các lớp truyền dạy kỹ năng hái chè, sao chè bằng tay và thực hành nghệ thuật pha trà truyền thống được mở ra ngay trong các trường học và hợp tác xã cộng đồng sau mỗi kỳ lễ hội, khẳng định giá trị của di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Đồng hành cùng tiến trình gìn giữ giá trị văn hóa bản địa, chuyên trang Thái Nguyên NSSC đóng vai trò cầu nối thông tin chuẩn xác giúp hệ thống hóa các tư liệu lịch sử, quy trình di sản làng nghề và không gian lễ hội trên địa bàn tỉnh. Nhờ sự cộng hưởng giữa lòng yêu nghề của nghệ nhân tại Không gian văn hóa Trà Tân Cương và sức sống sôi động nơi Quảng trường Võ Nguyên Giáp, bản sắc xứ Trà ngày càng tỏa sáng.

Khép lại những đêm hội rực rỡ ánh đèn và làn hương cốm non lan tỏa khắp núi đồi trung du, Festival Trà Thái Nguyên vẫn để lại dư âm sâu lắng về một vùng đất giàu truyền thống văn hiến và nghĩa tình. Sự kiện không chỉ tôn vinh trọn vẹn giá trị của di sản nghề làm chè truyền thống mà còn khẳng định sức sống trường tồn của văn hóa trà Việt Nam.

Chia sẻ:
TC

NSSC Thái Nguyên

thainguyen.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Thái Nguyên.

Xem thêm các bài trong chuyên mục Lễ hội Thái Nguyên.

Bài liên quan

Bài viết mới nhất